Saturday, 27 April 2019

Niko Nikoladze

Niko Nikoladze (Georgian: ნიკო ნიკოლაძე) (27 September 1843 – 5 June 1928) was a notable Georgian writer, pro-Western enlightener, and public figure primarily known for his contributions to the development of Georgian liberal journalism and his involvement in various economic and social projects of that time.
He was born in the village of Didi Jikhaishi, Imereti, western Georgia (then part of the Russian Empire) into petite noble family of Nikoladze. After the graduation from Kutaisi Gymnasium (1860), he enrolled the Faculty of Law at St Petersburg University in 1861. In the same year he was excluded from the university for taking part in student protests. After leaving St. Petersburg he went to study in Western Europe in 1864 and became the first Georgian to receive a doctorate (in law) from a European university, namely in Zurich (1868). Like many other Georgian intellectuals of that time, he followed the evolution of Russian liberals to different versions of socialism, establishing his own contacts with the Western leftist thinkers. Nikoladze was the first Georgian figure within this trend to gain position of influence in all-Russian liberalist movements. During his stay in Zurich, through Paul Lafargue he met Karl Marx, who asked Nikoladze to become the representative of the International in Transcaucasia. Nikoladze declined the offer because at that time his views were closer with the Russian revolutionary democrats, Nikolai Chernyshevsky and Nikolay Dobrolyubov, whom he had met in St. Petersburg. While in Europe, he briefly collaborated with Aleksandr Herzen in his influential newspaper, Kolokol (The Bell), in 1865, but Nikoladze soon broke with Herzen when the latter send a reconciliatory open letter to the tsar.
Back in his native Georgia, he became involved in national-liberation movement inspired by Georgia’s most famous intellectual of that time Prince Ilia Chavchavadze though Nikoladze’s relations with Chavchavadze were not always easy. Nikoladze joined a more radical wing of this movement later named the Second Group (meore dasi) and quickly became one of its most influential leaders. This group sought widely for a program, ranging from state-regulated capitalism to various forms of "association" and collectivism, and worked to introduce European learning and culture in Georgia. They became the first Georgian political team to stress the importance of the urban and economic life of Georgia. They actively implemented their ideas into practice and worked to keep the Georgians from being pushed aside by the Russians and Armenians who dominated the Georgian cities, particularly the capital, Tiflis. He gained almost a scandalous name by publishing his sarcastic article, "A Thought on Likhi Mountain" (1871), where he compared Tiflis to an old whore, the wide, paved avenues, parks, and theaters being just her make-up, while the markets are her blackened teeth and the cemeteries and war-devastated fields her raddled body. Nikoladze’s rhetoric attacks on the representatives of the older generation, who mostly chose to serve loyally to the Russian administration, further strengthened positions of the "men of the 60s," a backbone of younger Georgian intellectuals forming an opposition to the Tsarist regime.
Despite the strong governmental censure and pressure exerted upon Nikoladze, he remained an influential and respected writer not only in Georgia, but also in Russia proper. Many of his best writings composed in Russian, and French were systematically published in the European press. The climax of Nikoladze’s activity was his successful negotiations in the mid-1880s with Alexander III and his government that reduced the nationwide repressions and saved Vera Figner from the gallows and Chernyshevsky from exile.
As a notable public benefactor, Nikoladze was responsible for a number of social and economic projects, including the expansion of railway systems in Georgia and the construction of the Grozny-Poti pipeline. From 1894 to 1912, Nikoladze was elected a mayor of Poti. During his tenure as a mayor, he made this small portal town on Georgia’s Black Sea coast an important maritime city and trading center.
Soon after the 1917 February Revolution in Russia, Nikoladze allied himself with more radical Georgian intelligentsia, supporting Georgia’s full independence from Russia. He was elected an honorary chairman of the National Democratic Party of Georgia. During the years of the first Georgian republic (1918-1921), he was actively involved in the nation's social and economic life. In 1920 he led a delegation of the Chiatura Manganese Exporting Society in Europe. He was still abroad, when the short-lived Georgian independence was terminated by the Soviet Russia's military invasion in 1921. Yet Nikoladze decided to return to Soviet Georgia, retreating into a world of theory, preaching education and reform instead of violent revolution.
His daughter, Nino, married with Levan Zurabishvili.

ნიკო ნიკოლაძე: „ჩემი ღვაწლი და ნაწერი საფლავიდანაც ამოსძახებდა ყველას“

ნიკო ნიკოლაძე: „ჩემი ღვაწლი და ნაწერი საფლავიდანაც ამოსძახებდა ყველას“

საქართველოს გასაბჭოებისას ნიკო ნიკოლაძე ინგლისში იმყოფებოდა ჭიათურის შავი ქვის პრობლემების მოსაგვარებლად, მაგრამ ემიგრაციაში ყოფნას მან სამშობლოში ცხოვრება არჩია. გარდაიცვალა დაბრუნებიდან ოთხი წლის თავზე, 1928 წლის 5 აპრილს, 85 წლის ასაკში ფილტვების ანთებით.

ნიკო ნიკოლაძის, როგორც საზოგადო მოღვაწის, გაზეთების გამომცემლის, ნიჭიერი პუბლიცისტის, მეცნიერის, პოლიტიკოსის, განმანათლებლისა და სახელმწიფო მოხელის ხანგრძლივი და ნაყოფიერი ცხოვრება გაჯერებეული იყო მისი დროის საინტერესო ადამიანებთან ურთიერთობითა და მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მოვლენებში მონაწილეობით. შესაბამისად, გასაკვირი არ არის, რომ საქართველოს ეროვნული არქივი ინახავს გამოჩენილი ქართველი საზოგადო მოღვაწისა და პუბლიცისტის ნიკო ნიკოლაძის ცხოვრების ამსახველ უნიკალურ ფოტომასალას, რომლებიც გადაღებულია თვითონ ნიკო ნიკოლაძის, გიორგი ნიკოლაძის, დავით გურამიშვილისა და ვახტანგ ღამბაშიძის მიერ და მოიცავს მე-19 საუკუნის 70-იანი წლებიდან მე-20 საუკუნის 20-იან წლებამდე პერიოდს.

ამ ფოტოზე, რომელიც 1909 წელს დიდი ჯიხაიშის მამულშია გადაღებული, ნიკო ნიკოლაძე და აკაკი წერეთელი წყალს ასმევენ ესპანურ თეთრ სახედარს. აკაკის ჰყვარებია დიდ ჯიხაიშში სტუმრობა, სადაც პოეტი აღტაცებაში მოჰყავდა ნიკო ნიკოლაძის მიერ საზღვარგარეთიდან ჩამოყვანილ სხვადასხვა ცხოველებს.
ამ ფოტოზე, რომელიც 1909 წელს დიდი ჯიხაიშის მამულშია გადაღებული, ნიკო ნიკოლაძე და აკაკი წერეთელი წყალს ასმევენ ესპანურ თეთრ სახედარს. აკაკის ჰყვარებია დიდ ჯიხაიშში სტუმრობა, სადაც პოეტი აღტაცებაში მოჰყავდა ნიკო ნიკოლაძის მიერ საზღვარგარეთიდან ჩამოყვანილ სხვადასხვა ცხოველებს.
ნიკო ნიკოლაძეს ჰქონდა კოდაკის ფოტოაპარატი. ფოტებს ასევე იღებდნენ ოჯახის სხვა წევრებიც: მეუღლე ოლღა გურამიშვილი-ნიკოლაძისა, შვილი გიორგი ნიკოლაძე და მძახალი ვახტანგ ღამბაშიძე - საზოგადო მოღვაწე და პარიზის ქართული სათვისტომოს რიგით მეორე თავმჯდომარე.
მნიშვნელოვანია ფოტოები, რომლებიც ნიკო ნიკოლაძის სამეურნეო საქმიანობას უკავშირდება, რადგანაც ნიკო ნიკოლაძე ასევე იყო ტყიბულის, ჭიათურის სამთომრეწველობის, ფოთის პორტის ფუძემდებელიც, ფოთის თავკაცი მრავალი წლის განმავლობში და თვითონ იღიებდა ფოთის განვითარების ამსახველ ფოტოებს.

ფოთის, როგორც საპორტო ქალაქისა და მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრის, შექმნა მართლაც დიდწილად არის დაკავშირებული ნიკო ნიკოლაძის სახელთან. ჯერ კიდევ შორეულ 1871 წელს ფოთის მომავალი თავკაცი წერდა, „სანამ ფოთში პორტი არ გაიმართება, ისეთი, რომ ზღვის გემებს ყოველთვის შეეძლოს რიონში შემოსვლა და თავისუფლად დაცლა-დატვირთვა, მანამდი ფოთის მომავალი ყინულზეა დაწერილიო“.
ნიკო ნიკოლაძის სამახსოვრო ნიშანი ქართველთა ლეგიონისა.
ნიკო ნიკოლაძის სამახსოვრო ნიშანი ქართველთა ლეგიონისა.
ნიკო ნიკოლაძის სახელს უკავშირდება ბაქო-თბილისი-ბათუმის რკინიგზის მშენებლობა და მისი ორგანიზაცია. ნიკო ნიკოლაძის მთავარი მემკვიდრეობაც სწორედ ესაა - მის მიერ გაკეთებული საქმეები და კიდევ, პუბლიცისტიკა გაჯერებული ნიკოლაძის პოლიტიკური მრწამსითა და საქართველოს განვითარების ხედვით, რომლის შესახებაც აკაკი ბაქრაძე წერდა:
მისი ეროვნული პოლიტიკის არსი რომ მკაფიოდ დავინახოთ, უნდა განვიხილოთ ნიკო ნიკოლაძის სამი პრინციპი, რომელთაც იგი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა: ერთობა, თვითმოქმედება, თვითმმართველობა. ცნებაშითვითმოქმედებანიკო ნიკოლაძე იმას არ გულისხმობდა, რასაც დღეს ჩვენ. თვითმოქმედება მისთვის ნიშნავდა თავისუფალ ეკონომიკურ საქმიანობას („ნიკო ნიკოლაძე“. აკაკი ბაქრაძე).
ნიკო ნიკოლაძე დარწმუნებული იყო, რომ ქვეყანას ეკონომიკური განვითარების გარეშე ბედნიერი მომავლის იმედი არ უნდა ჰქონოდა:

ყოველი ერის საფუძველი, ძალა, მომავალი უფრო მის მეურნეობაზეა დამყარებული, მის მწარმოებლობაზე. სხვა ყველაფერი თითქმის უმნიშვნელოა ამასთან შედარებით. ერი, რომლის წარმოება შეფერხდა სხვა ქვეყნების წარმოებასთან შედარებით და ხეირიანად ვეღარ აჯილდოვებს მწარმოებელს, სხვის მსხვერპლადაა გამზადებული. იმან თუ სწრაფად ვერ მოახერხა თავისი წარმოების გაუმჯობესება, გაიაფება, გაადვილება და გახვავიანება, მისი საქმე წასული და დაღუპულია“.
​ნიკო ნიკოლაძე ფაქტობრივად, ერთადერთია თერგდალეულთა თაობიდან, რომელიც საქართველოს დამოუკიდებლობას მოესწრო და, ამასთან, ლომის წილი შეიტანა თურქეთის მთავრობასთან მიმდინარე დაძაბული მოლაპარაკების წარმატებით დასრულებასა და საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებაში.
საქართველოს გასაბჭოებისას ნიკო ნიკოლაძე ინგლისში იმყოფებოდა ჭიათურის შავი ქვის პრობლემების მოსაგვარებლად, მაგრამ ემიგრაციაში ყოფნას მან სამშობლოში ცხოვრება არჩია.
ნიკო ნიკოლაძე გრინვიჩის მერიდიანის ქრონომეტრთან. ლონდონი, 1923 წელი.
ნიკო ნიკოლაძე გრინვიჩის მერიდიანის ქრონომეტრთან. ლონდონი, 1923 წელი.
ნიკო ნიკოლაძე საქართველოში დაბრუნებიდან ოთხი წლის თავზე, 1928 წლის 5 აპრილს, 85 წლის ასაკში ფილტვების ანთებით გარდაიცვალა. ცხედარი დარკძალეს მთაწმინდის პანთეონში, ტვინი კი შეინახეს სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოლოგიური ანატომიის კათედრის თავის ტვინის მუზეუმში. ნიკო ნიკოლაძის ხსოვნისა და უკვდავების მთავარი წყარო, რა თქმა უნდა, მისი ღვაწლია. აკი ერთხელ თვითონაც შეუნიშნავს, საფლავშიაც რომ ვიდო, ჩემი ღვაწლი და ნაწერი იქიდანაც ამოსძახებდა ყველას, ვისაც კი სმენა არ დახშვიაო“.
ქართველმა ერმა ნიკო ნიკოლაძეს, როგორც პროგრესულ მოაზროვნესა და სამოციანელთა ერთ-ერთ თვალსაჩინო მეთაურს, სიცოცხლეშივე დაუმკვიდრა ადგილი ილია ჭავჭავაძისა და აკაკი წერეთლის გვერდით.
ეს უფლება ნიკო ნიკოლაძეს მოუპოვა მრავალმხრივმა და მრავალფეროვანმა პუბლიცისტურმა მოღვაწეობამ, ღრმა ტექნიკურ-ეკონომიკურმა განსწავლულობამ და, რაც მთავარია, მის საქმიანობაში გამოვლენილმა მამულის სიყვარულმა.
ნიკო ნიკოლაძე დაიბადა 1843 წლის 27 სექტემბერს (9 ოქტომბერი) ქ. ქუთაისში.

Niko Nikoladze

Niko Nikoladze ( Georgian : ნიკო ნიკოლაძე ) (27 September 1843 – 5 June 1928) was a notable Georgian writer, pro- Western enlightener, an...